Categorie: Uncategorized (Pagina 1 van 2)

“Ethical Hunting is doing the right thing when no one else is watching, even if doing the wrong thing is legal.”

– Aldo Leopold

Dit artikel is het originele, niet geredigeerde tweede deel van een tweeluik over het thema weidelijkheid, zoals ook gepubliceerd in De Jager, editie 9, september 2025. In dit artikel, zal de praktische toepassing van weidelijkheidsethiek worden behandeld. Tevens kunt u via de voetnoten de gebruikte literatuur terugvinden. Onder het kopje ‘bibliografie’ in de header van de website kunt u een uitgebreide literatuurlijst terugvinden.

In het eerste deel van dit tweeluik over weidelijkheid is de ontwikkeling van het weidelijkheidsbegrip uitvoerig besproken. Weidelijkheid omvat zowel wettelijke als morele regels, deels schriftelijk vastgelegd en deels ongeschreven. De conclusie van het eerste deel was dat weidelijkheid de ethisch juiste manier van de jachtbeoefening omvat, gebaseerd op een morele levenshouding en een bewuste levensstijl. Daarbij typeren beheersing, professionaliteit en verantwoordelijkheid de weidelijke jager. Op basis hiervan kan een voorlopige definitie worden gegeven van weidelijkheid:

“Een onder jagers geldende private, ethische erecode die uit zowel uit wettelijke als morele, grotendeels ongeschreven principes bestaat, gebaseerd op specifieke waarden en normen die via rituelen, tradities en gebruiken tot uiting komen in het gedrag en gedachtegoed van de jager en die een product zijn van mentaal en fysiek bewust moreel handelen.”¹

In dit tweede essay zal dieper worden ingegaan op de uitingsvormen van weidelijkheid bij de praktische beoefening van de jacht. Daarbij worden grofweg drie domeinen aangehouden waarop weidelijkheid van toepassing is, namelijk:

• de natuurlijke omgeving
• het wild
• de medemens

Ecosysteem-breed

Weidelijkheid is niet zomaar een set regels die de jager moet leren navolgen, het is een specifieke manier van denken die moet worden geleefd en gevoeld. Weidelijk denken komt voort uit de liefde die de jager koestert voor de gehele biosfeer en alle levende wezens daarbinnen.² Als die liefde er niet is, dan is het de vraag of een jager überhaupt weidelijk het veld ingaat.

Weidelijk jagen gaat over verbonden zijn met het ecosysteem en de grond waarop je jaagt. Menselijk handelen veroorzaakt, bewust en onbewust, schade aan de leefomgeving en de natuur. Een belangrijk doel weidelijkheidsdenken is het inperken van menselijk handelen, waarmee schade deze kan worden voorkomen. Dat vraagt om kennis en inzicht.³ De jager moet kennis opdoen van het wild en de gedragingen van de dieren, de seizoenen, wildhygiëne, landbouw en alle aspecten die samenhangen met het uitoefenen van duurzaam wildbeheer. De weidelijk jager neemt verantwoordelijkheid voor het jachtveld en voor de keuzes die gemaakt worden in het veld. Veel gevolgen van die keuzes zullen niet op korte termijn zichtbaar zijn en veel ontwikkelingen in het veld spelen zich af buiten het directe blikveld van de jager. Het overmatig bejagen van predatoren kan leiden tot grote veranderingen in het ecosysteem en een ziekgeschoten dier dat wegkomt sterft buiten de beleving van de jager een ellendige dood.⁴

De jager moet ecosysteem breed denken. Weidelijkheid gebied om meer te doen dan actief jagen. Weidelijke jagers zetten zich in voor duurzaam beheer in hun jachtveld en zorgen voor biodiversiteit in het veld door bijvoorbeeld goed biotoopbeheer en samenwerking met agrariërs en natuurbeheerders. Denk hierbij aan het aanleggen van bloemenrijke akkerranden en wildakkers, snoeiwerkzaamheden, het uitvoeren van wildtellingen, ecologisch verantwoord maaien, het opsporen van nesten en reekalveren voor de uitvoer van agrarische werkzaamheden en het samenwerken in de reductie van invasieve soorten.

De grootste invasieve soort is de mens zelf. Flora en fauna hebben rust en ruimte nodig en het is belangrijk dat de jager zich hiervoor inzet in het veld. Enerzijds door zelf niet doorlopend in het veld aanwezig te zijn, vooral niet met voertuigen, en anderzijds door bijvoorbeeld het gesprek aan te gaan met recreanten in het buitengebied die hun bezigheden uitoefenen buiten de wandelpaden. Ook zal een weidelijke jager veldinrichtingen, zoals hoogzitten en jachthutjes, zo veel mogelijk aanpassen aan de omgeving, zodat deze niet verstorend werken. De weidelijke jager past zich dus aan het landschap en het wild aan, niet andersom.⁵

Weidelijke jagers zorgen voor een goede wildstand en schieten alleen waar en wanneer dat nodig is. Zieke en zwakke dieren en invasieve exoten worden daarbij vaak eerder geschoten dan jonge, gezonde dieren. Uiteraard worden geen afval, patronen, hagelproppen of kogelhulzen achtergelaten. Het gebruik van bio-afbreekbare munitie krijgt steeds meer navolging in Nederland, een goede ontwikkeling in dit opzicht.

Passie en beheersing

“Jagd is Leidenschaft”, oftewel: “Jacht is passie,” is een leuze die in Duitsland en Oostenrijk door veel jagers en jachtorganisaties wordt gebruikt. ‘Jachtpassie,’ wordt bij jachthonden vaak aangeduid als de drang om te jagen, maar in de context van ‘Leidenschaft’ betekent passie dat jacht meer is dan die drang; het is een manier van leven met specifieke opvattingen, gebruiken en tradities. Jagen gaat niet om het schieten of het doden van het wild, het gaat om het opdoen van ervaringen en bewust deel te nemen aan de natuur.⁶ Het enthousiasme van de jager en de drang om te jagen worden gereguleerd en ingeperkt door de weidelijkheidsregels. De jachtpassie moet ondergeschikt zijn aan goed faunabeheer. Weidelijkheid vraagt om voortdurende reflectie, de jager denkt na over zijn handelen en beperkt zichzelf bewust uit liefde en passie voor het wild en de natuur. Hier krijgt ’passie’ dus een heel andere betekenis. Een weidelijk jager wil zich intrinsiek inzetten voor de natuur en het wild. Uiteraard moet de jager wel de intentie kunnen hebben om te doden om ook daadwerkelijk gejaagd te hebben, maar het doden van dieren is geen doel op zichzelf. Als er uiteindelijk geschoten kan worden, dan moet dit veilig en verantwoord gebeuren, zonder onnodig lijden te veroorzaken. Wederom: de jager neemt hier de volle verantwoordelijkheid voor zijn acties!⁷

Wettelijk en veilig

Vuurwapenbezitters hebben in Nederland een uitzonderingspositie binnen de wet. Zij mogen een vuurwapen dragen. Jagers hebben nog eens het bijzondere privilege dat ze een vuurwapen mogen dragen in het vrije veld. Dat verplicht hen om zich op een juiste wijze op te stellen ten opzichte van de samenleving, zowel tijdens de jacht als daarbuiten. Uiteraard volgt de weidelijke jager de geschreven jachtwetten en jaagt binnen de jachtseizoenen en de aangewezen periodes voor schadebestrijding op de aangewezen wildsoorten. Daarbij worden strenge veiligheidsregels in acht genomen.

Er zijn echter een hoop ongeschreven weidelijkheidsprincipes die niet in de wet zijn opgenomen. Ze zijn vaak afhankelijk van de plaatselijke context en omstandigheden. Hier doet weidelijkheid een beroep op de morele houding van de jager. Hierbij is de stelregel: “Omdat iets wettelijk mag, betekent het niet dat dit ethisch verantwoord is!”⁸

Enkele voorbeelden. Het schieten van een hoogdrachtige reegeit is weliswaar praktisch en wettelijk toegestaan, maar moreel gezien erg twijfelachtig. Het schieten van een moederdier met een jong dier erbij is niet wettelijk verboden, maar weidelijk gezien is het verwerpelijk. Er zijn vaak genoeg alternatieven, zoals het schieten van een zwak of ouder dier. Denk bijvoorbeeld ook aan de ganzenjacht. In het kader van schadebestrijding mag de jager vrijwel onbeperkt schieten op schadeveroorzakende ganzen. Dat betekent echter niet dat alle ganzen die binnen schot komen moeten worden geschoten! Schadebestrijding op wilde zwijnen met technologische voordelen, zoals het gebruik van warmtebeeldrichtkijkers of het schieten vanuit een voertuig is soms toegestaan. Maar is het eerlijk ten opzichte van het wild? Is het weidelijk? Stuk voor stuk zijn dit ethische vraagstukken waarbij een weidelijk jager te rade moet gaan bij zichzelf en zijn eigen morele kompas, toegepast op een specifieke situatie in een specifieke context. Wat zou u doen en kunt u dat voor uzelf verantwoorden?

Edel wild, eerlijke kans.

Uit de bovenstaande voorbeelden blijkt dat het voorkomen van onnodig lijden bij het wild erg belangrijk is binnen het weidelijkheidsdenken. Dat lijden kan primair zijn door een slecht geplaatst schot, maar ook secundair door bijvoorbeeld het verlies van een soortgenoot of ouderdier. Ook het laten lopen van een sterk verzwakt of verouderd dier terwijl dit beter geschoten kan worden, veroorzaakt onnodig lijden.

De respectvolle omgang met het wild is vanzelfsprekend het allerbelangrijkste aspect van weidelijkheid. Uiteindelijk jaagt men om te zorgen voor betere leefomstandigheden voor zowel het wild als de omgeving. Daartoe zal een weidelijk jager de dieren in het veld goed observeren, de sociale verhoudingen tussen de dieren proberen te begrijpen, juiste en volledige wildtellingen uitvoeren, het wild verzorgen door bijvoorbeeld de aanleg van wildakkers en rustplaatsen en uiteindelijk genieten van de ontmoetingen met de levende wilde dieren. Dat vergt wederom veel beheersing, kennis en kunde.

De jager weet waarop hij schiet en maakt bewust de keuze om een specifiek dier te schieten in het kader van goed faunabeheer. Daarbij gelden verschillende ongeschreven weidelijkheidsregels, bijvoorbeeld: vliegwild schiet je vliegend, lopend wild terwijl het loopt en grofwild wanneer het stilstaat. Jonge dieren en niet-vliegvlug veerwild worden gespaard. Het dier wordt juist ‘aangesproken’ alvorens de jager tot schot komt. Hij is zich hierbij bewust van de gevolgen van het schot. Primair lijden veroorzaakt door het handelen van de jager ligt voornamelijk bij het ondoeltreffend raken van een dier. Daarom moet een jager geoefend zijn met het wapen dat gebruikt wordt en zijn eigen tekortkomingen bij het schieten erkennen.

De weidelijke jager gebruikt juiste munitie en schiet alleen wanneer het schot doeltreffend kan worden geplaatst met een snelle dood van het dier tot gevolg. One shot, one kill. Schieten op te grote afstanden is daarom risicovol, tenzij het wapen en de kunde van de jager zulke schoten toelaten. De weidelijke jager kiest bij grofwild altijd voor het bladschot, zodat het dier bij een goede treffer direct of kort na het schot sterft. Na het schot is het dier vaak in shock en zal dan ook minder pijn ervaren.

Kopschoten dienen in het kader van weidelijkheid te worden vermeden. Niet alleen brengt een kopschot het risico van een vreselijke verwonding met zich mee als het dier het schot overleeft, het is in veel jachtculturen ook nog eens een taboe.⁹ De ogen en het gezicht van het dier worden gezien als iets sacraals, de jager moet het dier immers van aangezicht tot aangezicht aankijken, er is wederzijdse symmetrie tussen de jager en zijn prooi. Daar komt dan ook de term ‘aanspreken’ vandaan. De jager gunt zijn prooi een laatste blik op de wereld, zo stelt filosoof Byung-Chul Han. Die laatste aanblik, ook wanneer een gestorven dier ritueel in bezit wordt genomen vanuit de natuur, is van de jager.

Komt het schot toch verkeerd af, dan zal de jager alles in het werk stellen om het dier zo snel mogelijk op te sporen en uit het lijden te verlossen, ook als kost dit vele uren! Een weidelijke jager zal altijd beschikken over een goede hond voor de nazoek en anders in ieder geval in contact staan met een goede, beschikbare nazoeker en zweethond. De jacht is pas voorbij als alle beschoten dieren en alle nazoekende honden en jagers binnen zijn.

Een ander aspect van weidelijkheid is het fair chase-principe: het wild een eerlijke kans gunnen om te ontsnappen.¹⁰ Dieren worden niet ingesloten of in het nauw gedreven. Zelfs bij druk- en drijfjachten moeten dieren uit de drift kunnen ontsnappen als ze snel en slim genoeg zijn. Bij de aanzitjacht zijn de dieren in het voordeel, omdat ze als vlucht- of roofdier beschikken over beter zintuigen dan de jager. Is de jager niet stil genoeg of de dieren krijgen lucht van de jager, dan kunnen ze vluchten. Tegenwoordig beschikt de jager over allerlei hulpmiddelen om effectiever te jagen. Waar men vroeger grofwild bejoeg bij maanlicht, heeft de jager tegenwoordig beschikking over nachtzichtapparatuur. Is dat weidelijk? Krijgt het wild een eerlijke kans? Weidelijkheid gebiedt de jager immers om zichzelf op dit gebied te beperken en zich niet superieur op te stellen ten opzichte van het dier.

In dit geval helpt nachtzichtapparatuur wel om een dier beter aan te spreken en te identificeren, wat de weidelijkheid ten goede komt. Het gebruik van thermische richtkijkers is in het kader van weidelijkheid problematischer. Waar de jager met een nachtzichtkijker nog steeds een goed oog voor het wild nodig heeft om dieren te herkennen, gunt de warmtebeeldkijker de jager een enorm voordeel op het wild. Dieren kunnen zich niet meer verstoppen in de dekking en zijn erg makkelijk waar te nemen. Kunnen we bij het gebruik van warmtebeeldkijkers nog wel spreken van weidelijk handelen? Verwordt het jagen niet van een vaardigheid die kennis en kunde vergt tot een kunstje voor de jager met het duurste speelgoed? Die vraag leg ik bij u neer.

Eerbied na het schot

Is het dier geschoten, dan gaat een weidelijk jager er met respect mee om. Met een geschoten dier wordt niet gegooid, men stapt niet over het wild heen en men probeert het zo respectvol mogelijk te vervoeren. Kleinwild, gevogelte en reeën moeten bijvoorbeeld niet worden gesleept. Zoals de Oostenrijkse jachtauteur Dr. Michael Sternath stelt: “Als je het dier kunt schieten, dan kun je het ook dragen.”¹¹ Een wild zwijn daarentegen kan bijvoorbeeld het best op een wildslee worden vervoerd.

Ook het toepassen van de juiste jachtrituelen, zoals de letzter bissen, de breuken en het tableau spelen een grote rol bij weidelijk handelen. Het dier ligt op de rechterzijde, met het hart en de linkerzijde naar de hemel. De linkerzijde wordt in veel culturen als ‘minder’ of ‘onrein’ beschouwd, waar de rechterzijde juist de ‘goede’ of ‘mooie’ kant is. Het dier blijft, tot de jager het in bezit neemt, met de mooie kant verbonden met de aarde waarop het geleefd heeft. De jager draagt traditioneel gezien het geweer ook over de linkerschouder en brengt een heildronk uit met de linkerhand, de minder goede kant die met de dood verbonden is als teken van verzoening.¹²

Het blazen op een jachthoorn, ook wanneer een jager alleen in het veld is, zorgt voor een bijzondere vorm van verdieping. Zijn er andere jagers bij, dan nemen zij hun hoed af. Is er een zweethond aan te pas gekomen om het dier op te sporen, dan krijgt deze een deel van de buitbreuk. Jachtauteur Magometschnigg stelt dat een weidelijk jager altijd over een hoofddeksel moet beschikken waar een buitbreuk op kan worden geplaatst. De jager zal zichzelf overigens niet smukken met vreemde veren en dus geen breuken, veren, of wildbaarden of – borstels op zijn hoed dragen van dieren die hij niet zelf geschoten heeft. In mijn artikel over jachtrituelen (aprilnummer 2025) is te lezen dat dit soort rituelen vooral bedoeld zijn om op een juiste manier om te gaan met het wild en de medejagers en hoe ze vormend zijn voor de jagersgemeenschap. Ze zijn daarmee een expliciete uiting van weidelijk handelen. Een weidelijk jager heeft ontzag voor het offer van het geschoten dier (offer komt van ‘sacrificium’, ofwel ‘het voortbrengen van heilige dingen’) en zal dan ook met respect en dankbaarheid zo veel mogelijk van het dier gebruiken als voedsel en materiaal.¹³

Medemenselijkheid

Tenslotte is er het derde weidelijkheidsdomein: de medemens. Een weidelijk jager stelt zich hoffelijk op ten opzichte van andere jagers, grondgebruikers, terreinbeheerders, natuurrecreanten en de samenleving in het algemeen.¹⁴ Hij respecteert de grond waarop hij jaagt en de mensen die er leven. Hij zal andermans eigendommen niet beschadigen of asociaal gedrag vertonen door bijvoorbeeld hard te rijden op de wegen rond het jachtveld of door ruzies aan te gaan met anderen.

Een weidelijk jager zal zo een fatsoenlijk beeld van de jacht uitdragen en hoeft zich niet te schamen om over de jacht te praten. Meningsverschillen, zowel met medejagers als met tegenstanders van de jacht, moeten op een degelijke wijze worden besproken. Het gaat er niet om de ander te overtuigen, een weidelijk jager kan immers op basis van zijn eigen morele kompas en diepgaande kennis voor zichzelf verantwoorden waarom hij jaagt.

Een weidelijk jager respecteert niet alleen de mening van een ander, maar ook de grenzen van het jachtveld en van andere jagers. Hij gunt medejagers hun jachtsucces en gunt hen op jacht ook eerlijke kansen om tot schot te komen. Aanwijzingen van de jachtleider worden strikt opgevolgd en een weidelijk jager bedankt ook altijd degene die hem voor de jacht uitnodigt.

Ook op de sociale media, waar digitaal geschreeuw en moddergooierij aan de orde van de dag zijn, dient een weidelijk jager zich coulant op te stellen. Denk daarbij ook aan beeldetiquette, veel mensen zitten bijvoorbeeld niet te wachten op foto’s van dode dieren op hun beeldscherm. Kemperman hanteert de stelregel: “Zou je deze foto aan je collega’s of aan kinderen laten zien?” Is het antwoord “Nee”, dan is het waarschijnlijk geen geschikt beeld om in het openbaar te delen.

Uit de lengte van dit essay blijkt maar weer dat weidelijkheid een diepgaand en uitgebreid thema is, dat constant in beweging is en altijd sterk afhankelijk is van de ruimtelijke en sociale context. Weidelijkheid scheidt de jagers van de ‘schieters.’ Het scheidt pragmatiek van bezieling.  Het is een rituele uiting die, om met de woorden van Kierkegaard te spreken, een vorm is van ‘voorwaarts herinneren.’ Het is een complex geheel van fatsoensnormen, rituelen, wetten en regels die vanuit onze jachtpassie en -traditie de leidraad zijn voor een ethisch verantwoorde en houdbare manier van jagen, in mijn ogen de enige juiste manier van jagen.

---

1. Definitie door auteur. ↩︎
2. Moling 2020, Vitali 2010. ↩︎
3. Ortega y Gasset 1972. ↩︎
4. Kowalsky 2010, Moling 2020. ↩︎
5. Herberstein et al 2008. ↩︎
6. Kowalsky 2010, Leopold 1989. ↩︎
7. Herberstein et al 2008, Moling 2020, Kover 2010, Kowalsky 2010. ↩︎
8. Leopold 1989, Thomas 2022. ↩︎
9. Zie o.a. Han 2025. ↩︎
10. Moling 2020, Vitali 2010. ↩︎
11. Herberstein et al, 2008. ↩︎
12. Magometschnigg 2008. ↩︎
13. Han 2025. ↩︎
14. Kemperman 2021. ↩︎

Mijn vorige blog over beeldetiquette wordt ineens weer actueel in de sociale media. In de Duitse jachtmedia is een filmpje rondgegaan over een jager die empathieloos met een jachthond omgaat. De precieze details doen er niet toe, wel het feit dat dit filmpje veel stof doet opwaaien over de manier waarop jagers zichzelf presenteren in de sociale media. Veel jagers vragen zich in reactie op het filmpje openlijk af wat de meeste jachtkanalen op de sociale media überhaupt nog met ‘weidelijke jacht’ te maken hebben.

Ze snijden hier een heikel punt aan, maar mijns inziens geheel terecht! De meeste ‘grote’ jachtkanalen en -pagina’s, met een groot aantal online-volgers, zijn vooral pagina’s die beheerd worden door influencers. Er ontstaat een cultuur van in scene gezette ‘jachtmomenten’ waarbij het vooral lijkt te gaan om sponsoring van wapens, kleding en uitrusting en die vaak zelfs lijkt op een vorm van zelfverheerlijking. Er zit een businessmodel achter dat niets met weidelijke jacht, of zelfs met jagen an sich, te maken heeft.

Anderzijds zijn er de pagina’s die beelden tonen zonder beeldetiquette, waarop vooral tableaufoto’s en trofeefoto’s de overhand hebben. Een tableau met tientallen dode ganzen of reeën, filmpjes van dieren die onprofessioneel getroffen worden, vaak beschoten vanaf grote afstand, filmpjes van jagers die respectloos met het wild en met honden omgaan of zelfs van jagers die vooral op het schieten van zo veel mogelijk wild gefixeerd zijn. Om nog maar te zwijgen over de jagers die van de nazit een groot drinkgelag maken. Ook zijn er beelden van mensen die op het geschoten wild zitten of die delen van het wild gebruiken om ‘grappige’ foto’s te maken. Het zijn allemaal voorbeelden waarvan ik, en velen klaarblijkelijk met mij, me afvraag: “Wat doet deze verschrikkelijke rotzooi überhaupt op de sociale media? Is dit het beeld van de jacht dat we willen uitdragen richting de niet-jagende buitenwereld?” Zoals de oosterburen het zeggen: Het is zum kotzen.

In Nederland klagen de meeste jagers intussen steen en been over het slinken van de jachtmogelijkheden, het verdwijnen van dieren van de wildlijst en de opmars van de “linkse, woke dierenbeschermers”, terwijl ze zichzelf juist distantiëren van de publieke opinie door het gebruik van jargon, grof taalgebruik, polarisatie, kortzichtige aannames en het haast recalcitrant delen van ongepaste beelden op de sociale media. In Nederland maken we onderscheid tussen de jacht enerzijds en schadebestrijding anderzijds. Vooral bij schadebestrijding lijkt in de sociale media het motto ‘kwantiteit boven kwaliteit, ofwel: hoe meer dieren we kunnen schieten, hoe beter’, te zijn. Misschien moeten we niet vingerwijzen en niet stilletjes de aftocht blazen en proberen in het buitenjacht te gaan jagen, maar juist meer focussen op weidelijk en verantwoord jagen binnen Nederland, ook bij schadebestrijding! Alleen op die manier kunnen we, als jager zijnde, de jacht geloofwaardig overbrengen aan andere jagers en ook aan de niet-jagers.

Ik blijf me dus inzetten voor een terugkeer naar meer weidelijkheid en het gebruik van jachttradities en -rituelen. Als jagers moeten we op een bewuste en verantwoorde manier jagen, gebaseerd op liefde voor de natuur en het wild. Jagen is geen pragmatisch middel, het is een diepgewortelde manier van leven. Of zoals Markus Moling stelt in zijn boek ‘Wie wir jagen wollen‘: als jagen niet weidelijk is, dan is het ook geen jagen meer.

Ik krijg van bekenden wel eens de vraag of ik eigenlijk wel eens iets heb geschoten de laatste tijd. Ze hebben er immers nooit een foto van gezien op de sociale media. Op mijn Instagram zien ze meestal alleen foto’s van levende dieren of van het klaargemaakte wild, een stukje vlees op een bord. Als ze toch een foto willen zien van het daadwerkelijk geschoten dier, dan laat ik ze die liever persoonlijk zien en dan vertel ik ook graag het verhaal dat erbij hoort. Hoe het dier geschoten is en waarom. En uiteraard over de jachtdag zelf en over wat daar allemaal gebeurde.

Als jager wil ik een eerlijk en open beeld geven van wat ik doe en van wat mij motiveert. Om meer inzicht te verschaffen aan mensen die de jacht niet kennen, maar ook om mijn eigen visie op de jacht en de levende wereld uit te dragen en anderen wellicht te inspireren. Vandaar ook dat ik deze weblog ben gaan schrijven. Toch vermijd ik het delen van foto’s van het tableau of trofeefoto’s. Op mijn Instagram kom je die dan ook weinig tegen. En als je ze tegenkomt, dan zijn het foto’s waarop respect voor het dier centraal staat. Waarom deze keuze?

Ten eerste vind ik persoonlijk dat ik deze foto’s niet altijd hoef te maken en/ of delen. Ik maak uiteraard foto’s als persoonlijke herinnering aan het dier en aan de jachtdag, maar die zijn vooral voor mijzelf bedoeld. Het doden van het dier is iets tussen mij en het dier, een moment van bespiegeling en van bezinning. Ik respecteer het dier waarop ik jaag, ik ga er dan ook niet zomaar foto’s van het internet op slingeren. We posten immers uit respect ook niet zomaar foto’s van dode mensen en dieren op de sociale media. Daar zit niemand op te wachten. Vanochtend openende ik mijn Instagram account en het eerste dat het algoritme voorbij liet komen was een filmpje van een wild zwijn dat werd geschoten tijdens een drukjacht. Dat vind ik persoonlijk erg onsmakelijk, het overvalt me dan echt op zo’n moment.

Dat brengt me bij het tweede punt: het merendeel van mensen die door hun digitale ‘feed’ scrollen zien niet graag een herkenbaar dood dier voorbij komen. Ik overigens ook niet! Dat heeft niks te maken met een oneerlijk beeld over de jacht schetsen, maar met beeldetiquette, inlevingsvermogen en deugdelijk fatsoen. Een foto met een lachende jager die bij 40 geschoten dieren staat met daaronder een onderschrift als “Geslaagd ochtendje schadebestrijding”, strijkt veel toeschouwers begrijpelijkerwijs tegen de haren in. De bessenteler die van de schade af is, is misschien blij. De schutter is misschien blij met zijn of haar schietkunsten. Maar een werkcollega of kennis die even door zijn apps scrollt en dit beeld ziet langskomen, ziet er waarschijnlijk iets heel anders in.

Een tableau leggen maakt deel uit van de weidelijke jachttraditie. Aan het einde van de jachtdag worden de geschoten dieren naast elkaar gelegd met het hart richting de hemel, dus op de rechterzij.¹ De jagers plaatsen een afgebroken tak, de breuk, op het lichaam van de dieren en steken een een takje in de bek, de laatste beet. Iedereen neemt zijn hoed af, de jachthoornblazers spelen als eerbetoon aan het wild. Ook hier draait het om respect en bezinning. Een stukje reflectie en introspectie. Een foto van een tableau kan  zonder deze context echter al snel overkomen als een ‘overzicht van dode dieren.’ Vaak hebben ze een snee in hun buik, ze zijn ontweid. Dat wil zeggen dat de ingewanden verwijderd zijn om bederf van het vlees tegen te gaan. Dit kan er echter crue en aanstootgevend uitzien, vooral als je niet begrijpt waar je naar kijkt. Het is daarom belangrijk dat zulke beelden, ook wanneer ze in de algemene media worden gepubliceerd, voorzien zijn van de juiste context.

Dan zijn er ook nog de zo gewraakte ‘trofeefoto’s’, waarop een dood dier ligt met daarnaast de schutter en zijn of haar wapen en soms ook de hond. Voor de niet geïnitieerden lijkt het alsof de jager een soort overwinning op het dier vastlegt. Vaak gaat het echter om een aandenken aan de jacht, naar mijn mening ook iets persoonlijks. Wanneer de foto bedoeld is als pronkstuk of als een uiting van bewijsdrang, dan hoor je hem naar mijn mening niet openlijk te delen. Beter is dan bijvoorbeeld een foto van de verschoten kogelhuls, al dan niet met een breukje erin, een foto van de buitbreuk of een close-up foto van een stukje vacht, veren of gewei.

Ook de manier waarop zo’n foto gedeeld wordt kan veel verschil maken. Het boek ‘Jägerbrauch, Gelebtes und Überlebtes in der Jagd‘, zo ongeveer mijn ‘jachtbijbel’, legt uit hoe een respectvolle foto eruit ziet.² Het dier ligt op de juiste zij met de laatste beet in de bek. De jager en/of de hond kunnen erbij staan in een respectvolle houding (bijvoorbeeld hand op het dier, hoed in de hand, ingetogen). Het geweer hoort niet op of tegen het dier aan te liggen, het is immers deel van de jager en niet van het dier. Vaak lachen mensen op de foto, dat lijkt voor velen onbegrijpelijk. Soms zie je ook ‘trofeefoto’s’ waarop de jager huilt. Jagen en het doden van een dier roepen diepe emoties op. Opluchting na een lange tijd jagen op een dier of na een goed geplaatst schot, de spanning van het jagen die tot ontlading komt, de trots op het harde werk van een nazoek en het werk met de hond, de tevredenheid over het binnenbrengen van een ziek of gewond dier en ook de realisatie over de broosheid van het leven, onze plek in de wereld en onze eigen sterfelijkheid. Het zijn emoties die je terug kunt zien in een oprechte en respectvolle foto.  Ikzelf kijk meestal als een boer met kiespijn op een foto waar ik met een geschoten dier op sta. Je ziet daarin de ambivalentie van de jacht terug. Ik weet wat ik doe en waarom, maar het doden van het dier zelf is nooit ‘leuk’ of ‘fijn’.

Ik hoop met mijn verhalen een goed beeld te schetsen van wat jagen voor mij betekent. Het beeldverhaal speelt daarin ook een belangrijke rol. Open en eerlijke communicatie en transparantie zijn altijd belangrijk, maar vooral wanneer we iets doen dat veel en sterke emoties oproept, zoals jagen. We moeten als jager een duidelijk en eerlijk beeld schetsen van wat we doen, maar we moeten ons daarbij wel houden aan beeldetiquette en ons gezond verstand gebruiken. En we moeten altijd kunnen verantwoorden wat we doen en waarom, zo ook bij het plaatsen van foto’s. Smaakvolle foto’s die het respect en de bewondering uitdragen die wij als jagers hebben voor de levende wereld om ons heen kunnen daar zeker aan bijdragen. Een foto is zonder duidelijke context echter ook makkelijk verkeerd te interpreteren. Vandaar mijn persoonlijke voorkeur om het delen van tableaufoto’s en foto’s van dode dieren op de sociale media te beperken.

1. Met uitzondering van roofwild. ↩︎
2. Herberstein et al, 2008. ↩︎

Eind November. De tijd van de gezelschapsjachten, van Sinterklaas en de donkere dagen voor kerstmis. De advent staat voor de deur, voor mij als katholiek de belangrijkste tijd van het jaar. Wachten op de terugkeer van het licht. Ik kan me dan ook soms ergeren aan mensen bij wie de kerstboom al vanaf eind oktober in huis prijkt, ver vóór de advent. Vaak mensen die wel kerstmis vieren, maar ontdaan van religieuze of spirituele inslag. Voor mij voelt die vorm dan als een hol feest van commercie. Enfin, ieder zijn godsbegrip. Het is in elk geval mooie symboliek. De winterzonnewende: hoop in het duister.

Veel jagers kennen het wellicht. Bibberend op de koude hoogzit wachten in het donker. Vol verwachting wachten op de prooi, die wellicht niet komen gaat. Wachten tot de ochtend gloort, tot de zon warmte brengt. En als ze daar zo zitten komen ze tot inkeer. De stilte van het bos, de nachtelijke roep van de bosuil tussen de duistere stammen; het maant de jager tot reflectie, het is meditatief. Gedachten komen op en ebben weg, rust in het hoofd. De jager voelt zich langzaam één zijn met de gehele natuur der dingen. Dit is zijn gebed en daarin ontmoet hij het goddelijke. In de stilte van de geest.

Niet voor niets zeiden mijn moeder en mijn opa zaliger altijd: “Je kunt het beste bidden in de bossen.” Daar ervaar je wat het boeddhisme ‘interbeing’ noemt, één zijn met je en met de natuur. Bioloog Midas Dekkers stelt dan ook dat je, om God te willen begrijpen, niet per definitie theoloog hoeft te zijn. Eerder moet je bioloog zijn, kijken naar hoe de natuurlijke wereld in elkaar steekt. Het is zo vanzelfsprekend, maar ook wonderlijk hoe de wereld op natuurlijke wijze werkt. De jager heeft ook het voorrecht om verbonden te zijn met zo’n natuurlijke staat van zijn, hij zit in het bos op de eerste rij.

Waar ik vaak bid tussen de zware pilaren van mijn parochiekathedraal, in het licht van glas in lood, zo bid ik ook tussen de stammen in het bos terwijl zonneharpen door het bladerdak vallen. Afgelopen week nog was ik in het Limburse Munnichsbos, in mijn geboortestreek, samen met mijn vader die daar vroeger heeft gejaagd. Daar ligt letterlijk ‘de kathedraal’, een eeuwenoud bos waarin rijzige beuken met hun herfstbladeren een uiting zijn van natuurlijke gotiek. Ik dacht aan mijn overleden moeder, aan de schoonheid en de eindigheid der dingen, aan dankbaarheid voor datgene dat ik heb en aan de komende adventstijd.

Stel u mijn verwondering voor toen ik plots opmerkte dat iemand, heel frappant, de naam “Jesus” in graffiti heeft achtergelaten op één van de stervende beuken…

Ik wens u een gezegende advent. Waarop wacht u?

Mijn laatste blog-publicatie dateert alweer uit mei. Ik ben namelijk druk geweest met een opleiding tot ecologisch deskundige, die overigens erg tegenvalt qua inhoud, ik heb verschillende artikelen geschreven voor ‘de Jager’ en ik ben op reis geweest door Scandinavië.

Maar nu pak ik de draad weer op en ga regelmatig schrijven voor u, lieve lezer. Dus hou deze weblog en Instagram in de gaten of  abonneer uzelf als volger op mijn blog. Graag tot snel!

Toen ik afgelopen maand weer rond struinde op Europa’s grootste jachtbeurs in Dortmund, viel het me weer op hoe groot de rol van moderne techniek is geworden binnen de jachtwereld. Vooral de ontwikkeling van nachtzichtapparatuur en warmtebeeldtechniek is in de afgelopen jaren enorm toegenomen. Daardoor zijn deze technische hulpmiddelen toegankelijk en betaalbaar geworden voor de jager op de particuliere markt. Uiteraard rijst daarmee meteen de vraag hoe ethisch verantwoord en dus ook hoe weidelijk het gebruik van deze apparatuur is binnen de jachtwereld. Ook in de Duitse Überlaufer podcast ging het laatst over het feit dat ‘jagen’ steeds oneerlijker wordt door het gebruik van nachtzicht en warmtebeeld.

Kernelementen van het weidelijk of ‘weidgerecht‘ jagen zijn de inspanning en vaardigheden die de jager moet ontwikkelen om de zintuigen en natuurlijke verdedigingsmechanismen van het prooidier te omzeilen. Zonder uitdaging geen jacht. Het jachtwapen, munitie en eventueel de hond zijn in principe alles wat een jager nodig heeft aan materiaal. Aldo Leopold (1887-1948) stelt dat de kern van sportsmanship/ weidelijkheid het cultiveren van vaardigheid is en het terugdringen van het gebruik van ‘gadgets.’¹

Drones, nachtzicht, warmtebeeldkijkers, afstandsmeters, wildcamera’s, weerapps, lokkers, de lijst van materialen en hulpmiddelen die we als jager kunnen toepassen lijkt eindeloos. Ze zijn dan ook erg handig en soms ook onmisbaar, maar de jager moet uiteindelijk zelf kennis en kunde opdoen, zonder van hulpmiddelen afhankelijk te worden. De mobiele telefoon is bijvoorbeeld handig in het veld, met een heel scala aan beschikbare apps en een fotocamera, maar moet niet afleiden van het huidige moment.

Filosoof David Petersen stelt dat moderne ‘jagers’ steeds luier worden. Ze willen kort aanzitten, prooigarantie, schieten en naar huis. Dieren krijgen geen kans meer. Dit soort mensen noemt hij: “wanna-be hunters, people who do not want to invest time, energy knowledge and heart to hunt properly.”² Jachtfilosoof bij uitstek, José Ortega y Gasset, stelt het simpel: “Wanneer de mens zijn immense technische superioriteit benut, dan is jagen geen jagen meer, maar slechts moord en destructie.”³

Men heeft jarenlang alleen ’s nachts gejaagd bij voldoende maanlicht. Nog steeds doen jagers dit, vooral in landen waarin het gebruik van nachtzichtapparatuur verboden is. Het vraagt dan veel kennis en kunde om een dier juist te identificeren of ‘aan te spreken’ en te schieten. Zelfs dan nog kan het fout gaan door schaduwwerking, lichtgebrek of domweg een verkeerde inschatting. In plaats van een keiler ligt er dan een leidende zeug of een dier wordt verkeerd geraakt en sterft een pijnlijke dood. Dat wil niemand. Is het in dan toch niet weidelijker om nachtzichtapparatuur te gebruiken?

Bij de huidige faunaschadebestrijding zijn alle toegestane jachtmiddelen inzetbaar, dus ook nachtzichtapparatuur. Wilde varkens effectief ’s nachts bejagen in het kader van populatiebeheer en schadebestrijding vraagt uiteindelijk toch om deze vorm van ‘valsspelen’. Nachtzicht maakt het jagen hier namelijk weidelijker. De jager kan het dier makkelijker zien, ook al gebruikt het varken het duister als dekmantel. Daarnaast kan de jager duidelijk inschatten waarop hij of zij schiet en bepalen of het mogelijk is om effectief een verantwoord schot te lossen.⁴ Door de meeste nachtzichtapparaten is een dier goed herkenbaar, maar het vergt nog steeds een getraind oog om het dier te vinden in het landschap en daarna de juiste inschattingen te maken.

Warmtebeeldkijkers daarentegen zijn voor mij persoonlijk een heel ander verhaal. Deze zorgen ervoor dat dieren niet alleen het donker verliezen als dekmantel, maar ook hun natuurlijke camouflage en de dekking van het terrein. Bij duurdere warmtebeeldapparatuur zijn de dieren door hun warmtesilhouet zelfs in de dekking van het bos herkenbaar en kunnen zich dus niet effectief verstoppen voor de jager. Daarentegen zijn de kijkers wel weer uiterst handig bij het tellen en inventariseren van wild en ze zijn uitstekend toepasbaar bij de nazoek, wanneer een dier niet direct ligt op het schot, maar uiteraard altijd in combinatie met een goede zweethond. Ook zijn eventuele andere dieren en mensen die zich in het veld bevinden goed zichtbaar, wat de veiligheid ten goede komt. Ook kunnen goede warmtebeeldkijkers gebruikt worden om de fysieke toestand, de leeftijd, het geslacht en de bouw van een dier duidelijk waar te nemen.

Warmtebeeldrichtkijkers op het geweer zijn voor mij persoonlijk echter uit den boze. Je schiet dan op het infraroodsilhouet van een dier. Het beeld is bij duurdere modellen vaak haarscherp en duidelijk, maar bij goedkopere modellen zijn obstakels als takken tussen schutter en doel vaak slecht zichtbaar. Ook kan het silhouet, vooral bij de goedkopere modellen, onduidelijk zijn door de hoeveelheid warmte die het dier uitstraalt. Het dier kan zich ook niet meer effectief verstoppen. Een warmtebeeldrichtkijker is daardoor in mijn optiek niet weidelijk, zoals ook Rudolf Schwarz daarover schreef in jachtmagazine ‘Der Anblick.’ Hij benadrukt dat we door het gebruik van onze nieuwste techniek de dieren in dusverre beperken dat ze nergens meer hun rust en toevlucht kunnen zoeken voor de menselijke jager.⁵ Een handheld warmtebeeldkijker zou ik nog wel eventueel aanschaffen voor in de vorige alinea genoemde doeleinden, maar ik zou deze uit principe alleen gebruiken wanneer het echt pure noodzaak is, anders niet! In ieder geval niet als richtmiddel op het geweer. Daarmee zou ik mezelf als weidelijk jager dus beperken in het gebruik van mijn technische mogelijkheden of ‘gadgets.’

Zelfs verkopers van nacht- en warmtebeeldapparatuur roepen jagers op om hun producten weidelijk toe te passen, zoals in bovenstaande afbeelding te zien is. Daar ligt uiteindelijk de middenweg. In de juiste situatie kan nachtzicht- en warmtebeeldtechniek een goed hulpmiddel zijn bij schadebestrijding en beheer, maar de gebruiker blijft ervoor verantwoordelijk de juiste en weidelijke keuze te maken. Een weidelijk jager zal zichzelf dus vanwege ethische overwegingen moeten beperken in het gebruik en toepassing van de beschikbare technische hulpmiddelen, zo stelt ook de Oostenrijkse theoloog en filosoof Markus Moling (1978).⁶ Het weidelijkheidsprincipe vraagt de jager dus om zelfbeheersing en zelfbeperking, een thema dat steeds weer terug keert in de jachtethiek en jachtfilosofie.⁷. Die zelfbeperking en zelfbeheersing vormen een kernprincipe van de weidelijke jacht.⁸ Stel uzelf dus steeds de vraag die een goede jachtvriend van me laatst stelde: “Als we al die dure apparatuur maar klakkeloos gebruiken, zijn we dan nog wel echt met jagen bezig?”

1. Leopold 1989. ↩︎
2. Petersen 2010. ↩︎
3. Ortega y Gasset 2007. ↩︎
4. Weinrich 2019, 316. ↩︎
5. Schwarz 2016, 52. ↩︎
6. Moling 2021, 130. ↩︎
7. Larson 2006, 16; Vitali 2010. ↩︎
8. Moling 2021, 160. ↩︎